Phiếu lương của bạn có thể có 6–7 dòng cộng, nhưng tiền lương đóng BHXH chỉ lấy một phần. Phần nào được lấy quyết định trực tiếp số tiền bạn nhận khi ốm, sinh con, thất nghiệp hay về hưu. Bài này cho bạn phép thử để tự phân loại từng dòng.
Nội dung chính
1. Ba phần tạo thành tiền lương đóng BHXH
Điểm b khoản 1 Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024: với người hưởng lương do công ty quyết định, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc là tiền lương tháng, gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương. Khoản 1 Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP chi tiết từng phần:
| Phần | Điều kiện để được tính | Không tính |
|---|---|---|
| Mức lương theo công việc, chức danh | Mức lương theo thời gian (theo tháng) trong thang lương, bảng lương của công ty, được thỏa thuận trong hợp đồng lao động (điểm a) | |
| Phụ cấp lương | Bù đắp yếu tố điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động mà mức lương chưa tính hoặc tính chưa đủ; được thỏa thuận trong hợp đồng (điểm b) | Phụ cấp phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất lao động, quá trình làm việc, chất lượng thực hiện công việc |
| Khoản bổ sung khác | Xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương, thỏa thuận trong hợp đồng, trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ trả lương (điểm c) | Khoản bổ sung phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất, quá trình làm việc, chất lượng công việc |
2. Những khoản ghi thành mục riêng: không tính
Ngày 05/09/2025, Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ) có Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH trả lời về Nghị định 158: các chế độ và phúc lợi khác ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động theo khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH không phải là tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Danh sách tại khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH gồm:
- Thưởng theo Điều 104 Bộ luật Lao động, tiền thưởng sáng kiến;
- Tiền ăn giữa ca;
- Hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ;
- Hỗ trợ khi có thân nhân chết, người thân kết hôn, sinh nhật người lao động;
- Trợ cấp khi gặp hoàn cảnh khó khăn do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác.
3. Phép thử cho từng dòng trên phiếu lương
- Có ghi trong hợp đồng lao động không? Phụ cấp lương và khoản bổ sung chỉ tính khi được thỏa thuận trong hợp đồng.
- Nó bù đắp cho cái gì? Phụ cấp độc hại, nặng nhọc (điều kiện lao động); phụ cấp trách nhiệm (tính chất phức tạp công việc); phụ cấp khu vực (điều kiện sinh hoạt); phụ cấp thu hút: đúng các nhóm ở điểm b khoản 1 Điều 7, thuộc diện tính.
- Số tiền có cố định mỗi kỳ không? Khoản thay đổi theo KPI, doanh số, sản lượng, xếp loại thì không tính.
- Có nằm trong mục phúc lợi riêng không? Ăn ca, xăng xe, điện thoại, nhà ở, giữ trẻ… ghi thành mục riêng thì không tính.
4. Ví dụ: khoản bị bỏ ra ngoài làm bạn mất bao nhiêu
| Thu nhập hằng tháng của chị Lan | Số tiền | Tính vào lương đóng? |
|---|---|---|
| Mức lương theo chức danh | 7.000.000 | Có |
| Phụ cấp trách nhiệm tổ trưởng (ghi trong hợp đồng) | 1.500.000 | Có |
| Tiền ăn giữa ca (mục phúc lợi riêng) | 730.000 | Không |
| Hỗ trợ xăng xe, điện thoại (mục phúc lợi riêng) | 800.000 | Không |
| Thưởng KPI (theo kết quả từng tháng) | 0–2.000.000 | Không |
| Tiền lương đóng BHXH đúng | 8.500.000 |
Nếu công ty chỉ khai 7.000.000 đồng, chị Lan đóng ít hơn 8% × 1.500.000 = 120.000 đồng/tháng phần BHXH của mình (điểm a khoản 1 Điều 33 Luật BHXH 2024). Đổi lại, khi sinh con nghỉ 06 tháng (khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động 2019), trợ cấp thai sản mỗi tháng bằng 100% bình quân tiền lương đóng của 06 tháng gần nhất (khoản 1 Điều 59 Luật BHXH 2024): thấp hơn 1.500.000 đồng mỗi tháng, tức thiếu 9.000.000 đồng sau 6 tháng. Trợ cấp ốm đau (75% tiền lương đóng, Điều 45) và lương hưu sau này cũng thấp tương ứng.
Ví dụ là giả định minh họa, giả sử 06 tháng trước khi nghỉ đều đóng cùng một mức. Tiền lương đóng cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu (điểm đ khoản 1 Điều 31), tức 50.600.000 đồng: khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở, mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở (khoản 13 Điều 141), là 2.530.000 đồng từ 01/07/2026 theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP.
5. Cách tự kiểm tra trong 10 phút
- Mở hợp đồng lao động (và phụ lục, nếu có): chép mức lương và từng khoản phụ cấp, bổ sung ghi trong mục tiền lương.
- Mở phiếu lương gần nhất: đánh dấu dòng nào cố định, dòng nào thay đổi theo kết quả, dòng nào là phúc lợi riêng. Cách đọc từng dòng có ở bài cách đọc phiếu lương.
- Cộng mức lương + phụ cấp lương + khoản bổ sung cố định: đó là con số lương đóng bạn kỳ vọng.
- Mở VssID, xem mức lương đóng từng tháng tại công ty hiện tại, theo bài tra cứu quá trình đóng BHXH trên VssID.
- Hai con số lệch: hỏi bộ phận nhân sự bằng email, nêu rõ khoản nào bạn cho là thuộc điểm b, c khoản 1 Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP.
Khoản không tính BHXH chưa chắc được miễn thuế thu nhập cá nhân: hai bộ quy tắc khác nhau, xem bài khoản thu nhập không tính thuế TNCN. Các bài khác về đóng và hưởng bảo hiểm ở mục BHXH – BHYT – BHTN.
Câu hỏi thường gặp
Phụ cấp nào phải tính vào lương đóng BHXH?
Phụ cấp lương bù đắp điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động, được thỏa thuận trong hợp đồng lao động; không gồm phụ cấp phụ thuộc năng suất, quá trình làm việc, chất lượng công việc (điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP).
Tiền ăn trưa, xăng xe, điện thoại có phải đóng BHXH không?
Không, khi các khoản này ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động theo khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH (Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH ngày 05/09/2025 của Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội).
Thưởng KPI có tính vào lương đóng BHXH không?
Không. Khoản phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất, chất lượng thực hiện công việc không thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH (điểm b, điểm c khoản 1 Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP); thưởng theo Điều 104 Bộ luật Lao động cũng là khoản ghi riêng.
Làm sao biết công ty đóng BHXH đúng mức lương?
Cộng mức lương, phụ cấp lương và khoản bổ sung cố định ghi trong hợp đồng lao động, rồi so với mức lương đóng từng tháng hiển thị trên ứng dụng VssID.
Công ty đóng BHXH thấp hơn lương thật thì tôi thiệt gì?
Các khoản hưởng tính theo tiền lương đóng sẽ thấp theo: trợ cấp ốm đau bằng 75% tiền lương đóng, trợ cấp thai sản bằng 100% bình quân tiền lương đóng 06 tháng gần nhất (Điều 45, khoản 1 Điều 59 Luật Bảo hiểm xã hội 2024), lương hưu cũng thấp hơn.
Cập nhật ngày 29/10/2026. Căn cứ đã đối chiếu bản gốc: Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (điểm b, điểm đ khoản 1 Điều 31; điểm a khoản 1 Điều 33; Điều 45; khoản 1 Điều 59; toàn văn trên xaydungchinhsach.chinhphu.vn); Nghị định 158/2025/NĐ-CP (khoản 1 Điều 7; bản ký số tr.5); Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH ngày 05/09/2025 (bản PDF có dấu, chữ ký, 2 trang); Bộ luật Lao động 2019 (khoản 1 Điều 139); Nghị định 161/2026/NĐ-CP (khoản 2 Điều 3, mức lương cơ sở); khoản 13 Điều 141 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Danh sách khoản ghi thành mục riêng lấy theo khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, văn bản được Công văn 1198 viện dẫn. Ví dụ là giả định minh họa. Bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.