Đăng ký người phụ thuộc là cách hợp pháp và đơn giản nhất để giảm thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, nhưng nhiều người làm công ăn lương bỏ lỡ vì nghĩ thủ tục rắc rối, hoặc vẫn dùng điều kiện cũ “thu nhập không quá 1 triệu đồng”. Từ 01/07/2026, khung pháp lý đã thay toàn bộ: Thông tư 87/2026/TT-BTC thay thế Thông tư 111/2013/TT-BTC (khoản 2 Điều 6), và các nội dung về thu nhập từ tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 (khoản 1 Điều 6). Bài này đọc trực tiếp từ các văn bản gốc trên vanban.chinhphu.vn.
Nội dung chính
1. Mỗi người phụ thuộc đáng bao nhiêu tiền
Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025: giảm trừ cho bản thân 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm), cho mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng. Thu nhập tính thuế từ tiền lương bằng thu nhập chịu thuế trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và các khoản giảm trừ (khoản 2 Điều 8), rồi áp biểu lũy tiến 5 bậc của Điều 9 (5% tới 10 triệu, 10% phần trên 10 tới 30 triệu…).
Hai ví dụ dưới đây giả định lương đóng bảo hiểm bằng lương gộp, phần bảo hiểm người lao động đóng 10,5%, không có khoản miễn thuế nào khác:
| Lương 25 triệu, 1 người phụ thuộc | Lương 40 triệu, 2 người phụ thuộc | |
|---|---|---|
| Bảo hiểm bắt buộc (10,5%) | 2.625.000 | 4.200.000 |
| Thu nhập tính thuế khi chưa đăng ký | 25.000.000 − 2.625.000 − 15.500.000 = 6.875.000 | 40.000.000 − 4.200.000 − 15.500.000 = 20.300.000 |
| Thuế/tháng khi chưa đăng ký | 5% x 6.875.000 = 343.750 | 10% x 20.300.000 − 500.000 = 1.530.000 |
| Thu nhập tính thuế khi đã đăng ký | 6.875.000 − 6.200.000 = 675.000 | 20.300.000 − 12.400.000 = 7.900.000 |
| Thuế/tháng khi đã đăng ký | 5% x 675.000 = 33.750 | 5% x 7.900.000 = 395.000 |
| Tiết kiệm mỗi năm | 310.000 x 12 = 3.720.000 đồng | 1.135.000 x 12 = 13.620.000 đồng |
Tính lại với lương của chính bạn bằng máy tính lương gross – net 2026; cách tính đầy đủ từng bước ở bài cách tính thuế TNCN 2026.
2. Ai được đăng ký là người phụ thuộc
Danh sách theo khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP; mức thu nhập 3 triệu đồng theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC (“thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập”).
| Người phụ thuộc | Điều kiện | Xét thu nhập ≤ 3 triệu/tháng? |
|---|---|---|
| Con (con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng) dưới 18 tuổi | Không có điều kiện thêm | Không |
| Con từ 18 tuổi trở lên mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật, hoặc không có khả năng lao động | Có giấy xác nhận tương ứng | Không |
| Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề; con từ 18 tuổi trở lên còn học phổ thông (tính cả thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12) | Đang đi học | Có |
| Vợ hoặc chồng; cha mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi; cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng | Trong độ tuổi lao động: phải không có khả năng lao động (suy giảm từ 81% trở lên). Đã quá độ tuổi lao động: chỉ xét thu nhập | Có |
| Anh chị em ruột, ông bà nội ngoại, cô dì chú bác cậu ruột, cháu ruột không nơi nương tựa | Đang sống cùng bạn và bạn có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo Luật Hôn nhân và gia đình; điều kiện tuổi và khả năng lao động như dòng trên | Có |
- Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần, vào một người nộp thuế (khoản 3 Điều 10 Luật). Hai vợ chồng cùng đi làm thì thỏa thuận ai đăng ký con; muốn đổi thì áp dụng từ kỳ tính thuế tiếp theo (Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
- Có lương ở nhiều nơi: chọn một nơi để đăng ký giảm trừ người phụ thuộc (điểm c khoản 2 Điều 48).
- Mức 3 triệu là bình quân cả năm, từ mọi nguồn. Văn bản không loại trừ nguồn nào, nên khi cha mẹ có lương hưu, tiền cho thuê nhà hay buôn bán nhỏ, hãy cộng tất cả rồi chia 12. Ở sát ngưỡng thì hỏi cơ quan thuế trước khi đăng ký: Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về thu nhập đã kê khai của người phụ thuộc (khoản 2 Điều 3).
3. Hạn đăng ký và chuyện đăng ký muộn
Điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP: người nộp thuế được giảm trừ cho người phụ thuộc nếu đã đăng ký thuế và đăng ký người phụ thuộc. Hạn đăng ký kèm hồ sơ chứng minh là trước ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế, và giữ nguyên cho các năm sau nếu không thay đổi. Khi đăng ký, bạn được tạm tính giảm trừ trong năm kể từ khi đăng ký, tính đủ theo tháng (điểm b).
Đoạn thứ hai của điểm a cho phép: nếu trong năm bạn chưa được tính giảm trừ cho người phụ thuộc thì được tính kể từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Ví dụ: con sinh tháng 03/2026, đến tháng 11/2026 bạn mới đăng ký. Công ty tạm tính giảm trừ từ tháng 11/2026. Khi quyết toán thuế năm 2026, giảm trừ cho con được tính từ tháng 03/2026, tức thêm 8 tháng (3 đến 10) x 6,2 triệu = 49,6 triệu đồng được trừ trước khi tính thuế. Muốn có quyền này, hồ sơ phải nộp trước 31/12/2026.
4. Hồ sơ chứng minh: chuẩn bị bản chụp
Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC chỉ yêu cầu bản chụp, không đòi bản sao chứng thực:
- Con đẻ: giấy khai sinh (hoặc quyết định nhận cha, mẹ, con), thẻ Căn cước của con nếu đã được cấp.
- Con nuôi: thêm quyết định công nhận việc nuôi con nuôi. Con riêng của vợ/chồng: thêm giấy chứng nhận kết hôn.
- Con đang học từ 18 tuổi: thêm thẻ sinh viên hoặc bản khai có xác nhận của nhà trường hoặc giấy tờ chứng minh đang học.
- Con khuyết tật, mất năng lực hành vi dân sự: thêm giấy xác nhận khuyết tật hoặc giấy xác nhận mất năng lực hành vi dân sự.
- Vợ hoặc chồng: thẻ Căn cước và giấy chứng nhận kết hôn.
- Cha mẹ đẻ: thẻ Căn cước của cha mẹ và giấy khai sinh của chính bạn. Cha mẹ vợ/chồng: thêm giấy khai sinh của vợ/chồng và giấy chứng nhận kết hôn.
- Người không có khả năng lao động: thêm giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (khoản 5).
- Người thân không nơi nương tựa: thẻ Căn cước, Bảng kê khai về người phải trực tiếp nuôi dưỡng (Mẫu 07/XN-NPT-TNCN), giấy tờ chứng minh quan hệ (khoản 4).
Khoản 9 Điều 4: cơ quan thuế khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu khác để xác định người phụ thuộc; chỉ khi không khai thác được mới yêu cầu bạn nộp giấy tờ. Dù vậy, công ty trả lương có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ chứng minh người phụ thuộc phục vụ thanh tra, kiểm tra (khoản 8), nên thực tế bạn vẫn nên nộp bản chụp cho bộ phận nhân sự.
5. Hai cách nộp, từng bước
Cách 1: ủy quyền cho công ty (phổ biến nhất)
Căn cứ: điểm b.2 khoản 1 Điều 21 Thông tư 90/2026/TT-BTC. Nộp tại công ty trả lương; nếu có lương ở nhiều nơi, chỉ ủy quyền đăng ký thuế tại một nơi.
- Ký Giấy ủy quyền đăng ký thuế Mẫu 41/UQ-ĐKT (ban hành kèm Thông tư 90/2026/TT-BTC). Với người phụ thuộc quốc tịch Việt Nam, mẫu chỉ cần: họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân, điện thoại, email, quan hệ với bạn, tháng/năm bắt đầu và kết thúc tính giảm trừ.
- Gửi kèm bản chụp hồ sơ ở mục 4; người thân không nơi nương tựa thì thêm Bảng kê Mẫu 07/XN-NPT-TNCN.
- Công ty tổng hợp vào Tờ khai Mẫu 20-ĐKT-TH gửi cơ quan thuế quản lý công ty, và có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ của bạn.
- Kiểm tra phiếu lương tháng kế tiếp: dòng giảm trừ gia cảnh phải tăng 6,2 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc.
Cách 2: tự đăng ký trực tiếp
Căn cứ: điểm b.3 khoản 1 Điều 21 Thông tư 90/2026/TT-BTC. Dùng khi bạn không ủy quyền cho công ty. Nơi nộp: Thuế cơ sở nơi bạn cư trú (trường hợp thông thường).
- Điền Tờ khai đăng ký thuế Mẫu 20-ĐKT (“dùng cho cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công trực tiếp đăng ký thuế, thay đổi thông tin người phụ thuộc”). Mục 4 ghi nơi đăng ký giảm trừ (tổ chức trả thu nhập).
- Người phụ thuộc quốc tịch Việt Nam chỉ cần khai số định danh cá nhân; địa chỉ thường trú và nơi ở hiện tại do cơ quan thuế tự lấy từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (ghi chú của mẫu). Con dưới 18 tuổi không phải khai các chỉ tiêu về khuyết tật, suy giảm khả năng lao động, thu nhập.
- Bắt buộc điền tháng/năm bắt đầu tính giảm trừ; điền tháng kết thúc nếu đã biết (ví dụ con tốt nghiệp đại học).
- Ký tờ khai (ký tay hoặc xác nhận điện tử theo mẫu) và lưu lại bản đã nộp. Báo cho bộ phận nhân sự nơi bạn chọn giảm trừ để phiếu lương được cập nhật.
Khi nào phải khai thay đổi
Dùng mục “người phụ thuộc đã có mã số thuế, thay đổi thông tin” của cùng mẫu khi: con đủ 18 tuổi mà không đi học, con tốt nghiệp và có việc làm, cha mẹ bắt đầu có thu nhập vượt 3 triệu đồng/tháng, hoặc vợ chồng đổi người nhận giảm trừ. Kê khai sai sẽ bị xử lý theo pháp luật về quản lý thuế (khoản 6 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC), và bạn có thể bị truy thu phần thuế đã được giảm.
6. Một khoản giảm trừ mới đi kèm người phụ thuộc
Khoản 2 Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho phép trừ thêm khoản chi khám, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả (tổng không quá 23 triệu đồng/năm) và khoản chi giáo dục – đào tạo tại cơ sở trong nước (tổng không quá 24 triệu đồng/năm, gồm học phí mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, đại học…) của bạn và người phụ thuộc của bạn. Khoản chi phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ và không được chi trả từ nguồn khác (khoản 3 Điều 11 Luật). Người phụ thuộc chưa đăng ký thì học phí, viện phí của họ cũng khó được đưa vào khoản giảm trừ này, nên hãy đăng ký trước.
Checklist 10 phút
- Liệt kê người thân bạn đang nuôi; đối chiếu bảng mục 2.
- Với cha mẹ, vợ chồng, con đang học đại học: cộng mọi khoản thu nhập cả năm, chia 12, so với 3.000.000 đồng.
- Thống nhất với vợ/chồng ai đăng ký con.
- Chụp giấy tờ theo mục 4; lấy số định danh cá nhân của từng người.
- Ký Mẫu 41/UQ-ĐKT nộp nhân sự, hoặc tự nộp Mẫu 20-ĐKT, trước 31/12.
- Kiểm tra phiếu lương tháng sau và lưu bản chụp tờ khai.
Câu hỏi thường gặp
Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc năm 2026 là bao nhiêu?
6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, theo điểm b khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (cùng mức với Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 áp dụng từ 01/01/2026). Mức cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng.
Cha mẹ có thu nhập bao nhiêu thì vẫn đăng ký người phụ thuộc được?
Thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng (khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026). Nếu cha mẹ còn trong độ tuổi lao động thì còn phải không có khả năng lao động, tức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (khoản 3 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Hạn chót đăng ký người phụ thuộc là ngày nào?
Trước ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế, kèm hồ sơ chứng minh (điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Đăng ký rồi thì giữ ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi.
Con đã 18 tuổi đang học đại học có được tính là người phụ thuộc không?
Được, nếu con không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Hồ sơ cần thêm bản chụp thẻ sinh viên hoặc giấy xác nhận của nhà trường (điểm đ khoản 1 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC).
Hai vợ chồng có được cùng đăng ký một đứa con không?
Không. Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế (khoản 3 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025). Hai vợ chồng tự thỏa thuận người đăng ký; thay đổi thỏa thuận thì áp dụng từ kỳ tính thuế tiếp theo.
Thông tư 111/2013/TT-BTC còn dùng để xác định người phụ thuộc không?
Không. Thông tư 87/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 01/07/2026 và thay thế Thông tư 111/2013/TT-BTC (khoản 2 Điều 6); các nội dung về tiền lương, tiền công áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Mức thu nhập 1 triệu đồng/tháng theo văn bản cũ không còn áp dụng.
Cập nhật ngày 02/10/2026. Căn cứ đã đối chiếu bản gốc trên vanban.chinhphu.vn: Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 số 109/2025/QH15 (Điều 8, 9, 10, 11); Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 47, 48, 49); Thông tư 87/2026/TT-BTC (Điều 3, 4, 6); Thông tư 90/2026/TT-BTC (điểm b.2, b.3 khoản 1 Điều 21; Mẫu 20-ĐKT, 20-ĐKT-TH, 41/UQ-ĐKT, 07/XN-NPT-TNCN). Ví dụ tính thuế là giả định minh họa (lương đóng bảo hiểm bằng lương gộp, không có khoản miễn thuế khác); bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn thuế cho trường hợp cụ thể.